بحثهاى عقلى فراوانى در حول و حوش آن در گرفت . بدين جهت تا زمان امام رضا عليه السّلام ما بيشتر با شيوهء نقل و گاهى هم با شيوهء عقل در اين باره مواجهيم . در زمان آن حضرت ، بحثها با تفصيل بيشترى شكل عقلى به خود گرفت و امام رضا عليه السّلام در اين باره ، معارف زيادى را مطرح فرمود . البته دليل ديگرى نيز وجود داشت و آن مطرح شدن حق اهل بيت عليهم السّلام براى خلافت بود كه مأمون آن را پذيرفته بود . در « مسند الامام الرضا » ، بيش از 490 روايت در فصل « الامامة » آمده كه قسمتى از آنها مباحث تاريخى مربوط به جريانات امام رضا عليه السّلام مىباشد . در ضمن احاديث اين فصل ، بحثهاى عقلى فراوان ديده مىشود . روشن است كه اين حجم از معارف مربوط به امامت ، تا پيش از آن نبوده است . در اين باره ، روايت مفصلى را كه بحث قرآنى - عقلى مبسوطى دربارهء امامت از طرف امام رضا عليه السّلام در آن مطرح شده ، مرحوم كلينى نقل كرده است ، روايتى كه به طور جامع ، ابعاد مختلف امامت را مورد بحث قرار داده و مىتواند به عنوان يك متن جامع در اين زمينه بشمار رود . « 1 » روايت مهم ديگرى از طريق فضل بن شاذان نقل شده كه بخشى از آن مباحث عقلى مربوط به امامت است . از جمله پاسخ امام به اين سؤال است كه : فلم جعل اولى الامر و امر بطاعتهم ؟ » ؛ « خدا چرا اولو الامر را قرار داده و مردم را به پيروى از آنان امر كرده است ؟ » ، امام علل مختلفى براى لزوم تعيين امام از طرف خدا بيان كردند . قسمت ديگرى از آن پاسخ اين سؤال است كه : فلم لا يجوز ان يكون فى الارض امامان فى وقت واحد ؟ كه پاسخهاى جالبى به آن داده شده است . ديگر آن كه چرا بايد امام از خانوادهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله باشد ؟ « 2 » شايد يكى از مهمترين دلايلى كه در بيان ارتباط ولايت با توحيد مطرح شده ، روايتى است كه امام عليه السّلام در سر راه خود به خراسان ، در نيشابور بيان فرمود و نقش تاريخى چنين روايتى را كه در ميان ابراز علاقهء شديد مردم به آن حضرت مطرح

--> ( 1 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 198 ؛ كمال الدين ، ص 675 ( 2 ) . عيون اخبار الرضا ، ج 2 ، ص 99